ŚCKU Patron
PATRON NASZEGO CENTRUM
Tadeusz Marian Kotarbiński urodził się 31 marca 1886 r. w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. Jego ojciec Miłosz był artystą malarzem, dyrektorem Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych, zaś matka, Ewa z Koskowskich była pianistką, a przez kilka lat prowadziła pensjonat. Stryj - Józef Kotarbiński - to z kolei jedna z największych postaci teatru polskiego na przełomie XIX i XX wieku.
Kotarbiński prawie przez całe życie związany był z Warszawą, tu urodził się, ukończył szkołę powszechną oraz dostał się do V Gimnazjum Rządowego (filologicznego rosyjskojęzycznego). Nie ukończył go jednak, ponieważ w klasie ósmej, tuż przed maturą, został ze szkoły relegowany za udział w strajku w 1905 r. Maturę uzyskał w 1906 r. w prywatnym polskim gimnazjum gen. P. Chrzanowskiego, zaś maturę państwową, wymaganą przez władze, w 1907 r. eksternistycznie, w rosyjskim rządowym gimnazjum filologicznym w Parnawie (Estonia).
Studiował zrazu jako wolny słuchacz w Uniwersytecie Jagiellońskim - głównie matematykę i fizykę. Następnie na Politechnikach we Lwowie i Darmsztadzie architekturę (1906-07). W końcu wrócił do Lwowa i rozpoczął studia z zakresu filozofii i filologii klasycznej w Uniwersytecie Jana Kazimierza. Słuchał też wykładów z logiki i psychologii. Studia ukończył w 1912 roku uzyskując doktorat pod kierunkiem prof. Kazimierza Twardowskiego, temat: "Utylitaryzm w etyce Milla i Spencera". Był także uczniem m.in. Jana Łukasiewicza, Stanisława Witkowskiego i Władysława Witwickiego.
W 1912 roku wstąpił w związek małżeński z Wandą Magdaleną Baum, z którego to związku przyszło na świat dwóch synów - Adam, ur. w 1914 ,pr. oraz Kazimierz, ur. w 1919 r. (zmarł w 1939 r.).
Zaraz po studiach wrócił do Warszawy i rozpoczął pracę jako nauczyciel języków klasycznych w Gimnazjum Mikołaja Reja. W 1918 roku został zastępcą wykładowcy na Uniwersytecie Warszawskim, a w rok później profesorem nadzwyczajnym filozofii; profesurę zwyczajną uzyskał w 1929 roku. W roku akademickim 1929/30 był dziekanem Wydziału Humanistycznego.
W latach międzywojennych zaangażowany był w sprawy społeczne, występując między innymi przeciwko antysemityzmowi oraz klerykalizmowi. Zajmował się także publicystyką, pisując głównie w miesięczniku "Racjonalista", jednym z organów Polskiego Związku Myśli Wolnej.
W czasie okupacji brał udział w tajnym nauczaniu uniwersyteckim, uczył także prywatnie. W roku 1943 wyjechał z Warszawy do jednej z miejscowości w okolicach Lublina i tam zaczął pisać "Traktat o dobrej robocie". Do stolicy wrócił w 1944 roku, ale po kilku miesiącach w związku z upadkiem Powstania Warszawskiego (w czasie powstania przebywał na Starym Mieście) został z niej wysiedlony. Najpierw wraz z żoną przenieśli się do Gorzkowic, gdzie zamieszkali w domu tamtejszego lekarza dra Szyckowskiego. Potem wywędrowali do Radomia. Tam także prof. Kotarbiński uczył filozofii na konspiracyjnym kursie akademickim.
4 października 1946 r. zmarła żona profesora, Wanda z Baumów. W 20 października 1947 r. Kotarbiński wstąpił w związek małżeński z Janiną Sztejnberg-Kamińską, dr. folozofii, profesor Uniwersytetu Łódzkiego.
Po zakończeniu II wojny światowej przeniósł się do Łodzi. Współorganizował tam uniwersytet, którego został pierwszym rektorem - w okresie od 3 lipca 1945 r. do 31 sierpnia 1949 r. Jednocześnie prowadził wykłady i kierował katedrą filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. Po kilku latach spędzonych w Łodzi wrócił do stolicy na stałe i był z warszawską uczelnią związany już do emerytury w 1961 r. Od 1951 r. kierował także katedrą logiki.
W latach 1946-65 był prezesem Łódzkiego Towarzystwa Naukowego. Od 1948 do 1978 r. przewodniczący Polskiego Towarzystwa Filozoficznego. Był członkiem korespondentem (1946), a potem członkiem rzeczywistym (1951) Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (od 1952 r.), w latach 1957-1962 pełnił funkcję jej prezesa, a w latach 1961-67 przewodniczącego Rady Naukowej. W latach 1957-68 przewodniczący Rady Naukowej Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierowania. Był również członkiem Akademii Nauk Brytyjskiej, Bułgarskiej, Serbskiej, Mongolskiej, ZSRR oraz Fińskiego Towarzystwa Naukowego. W latach 1960-63 przewodniczący Institut International de Philosophie, od 1962 członek Akademii Filozofii Nauk.
Doktor honoris causa Universite Libre w Brukseli (1947), Uniwersytetu Łódzkiego (1957), Uniwersytetu Jagiellońskiego (1964), Uniwersytetu we Florencji (1965), Uniwersytetu w Oxfordzie (1968), Uniwersytetu w Bratysławie (1969) oraz Akademii Muzycznej w Łodzi.
Tadeusz Kotarbiński wychował kilka pokoleń polskich filozofów - do przedwojennego pokolenia jego uczniów należeli, między innymi Alfred Tarski oraz Maria i Stanisław Ossowscy, natomiast do powojennego Jerzy Pelc, Klemens Szaniawski, Leszek Kołakowski, Andrzej Grzegorczyk, Jarosław Rudniański i Tadeusz Wójcik.
Był autorem około 700 publikacji, w tym wielu znaczących naukowo monografii. Uprawiał też twórczość publicystyczną m.in. "Medytacje o życiu godziwym", "Myśli o ludziach i ludzkich sprawach", "Drogi dociekań własnych". Sam Kotarbiński za swoje najwybitniejsze dzieło uznawał jednak "Traktat o dobrej robocie" z 1955 roku, który dotyczył studiów z prakseologii czyli ogólnej teorii skuteczności. Obok pracy naukowej Tadeusz Kotarbiński tworzył też poezje. Wydał trzy tomiki wierszy: "Wesołe smutki" w 1956 roku, "Rytmy i rymy" w 1970 oraz "Wiązanki" w 1973 r. W swych pracach zawarł także wiele aforyzmów, drukowanych potem w róznych zbiorach.
Tadeusz Kotarbiński był uznawany za bardzo oryginalnego i twórczego filozofa. Poglądy filozoficzne Kotarbińskiego sytuują się w granicach szeroko pojętej szkoły lwowsko-warszawskiej. Chodziło w niej o nadanie filozofii możliwie największej ścisłości. Był prawdziwym autorytetem moralnym, walczącym o tolerancję. W komunistycznej Polsce stał się symbolem myślenia niezależnego.
Zmarł 3 października 1981 roku w Warszawie.
